"... اين كه انتخاب اول مردم آذربايجان، نفر آخر (هفتم) انتخابات كشور باشد، همان فاجعه‌ای سياسی است كه بسياری به آن توجه نكردند. انتخاب اول ايران بايد همان انتخاب اول آذربايجان هم باشد، و اگر در آن زمان كسی به اين موضوع نپرداخت به اين دليل بود كه افراد حاكم، سرمست پيروزی و افراد محكوم، غرق در اندوه بودند و هيچ‌كدام برای توجه به اين مسأله مهم جای خالی در مغزشان باقی نمانده بود. ..."
آچیقلاما: توركييه يازی ديلينده، ديل دئوريميندن سونرا يايغينلاشان "يوروم" كلمه‌سی، بير سببه باغلاماق و بير ايشارته سايماق آنلاميندا اولان "يورماق" فعلی كؤكوندن‌دير. آسليندا، "يوروم"، تفسير و شرح و تعبير آنلاميندا گلر. هابئله، توركجه‌ده "جواب" و "جواب وئرمك" كلمه‌سی قارشی‌سيندا "يانيت" و "يانيتلاماق" ايشله‌ديلر.
من بو سطیرلری ساده‌جه کوپیا پئست ائدرک، "نقل-ی قول" تگی اوزرینده پوست ائتمیشم. یازی‌نی، نه ایسه، بیر یوروم و یا آچیقلاما آرتیرما گرکدیگینی دویمادان، پوست ائتمه‌مدن اونو بوس‌بوتون قبول ائتدیگیم می آنلاشیلار؟!
هر حالدا آماجیم بو یازی‌نین باغلانتی‌سی ایله بیر قیسمینی بورایا قویماقدان یالنیز اوخویوجولاری اونو اوخوماغا دعوت ائتمک ایدی! ان‌شاءالله فیرصات تاپسام، مقاله حاقدا و اؤزللیک‌له کوردلر حاققیندا دا یازاجاغام.
Monday, May 7, 2007
یوروم‌سوز سطیرلر
Monday, April 30, 2007
الیف یا انیف؟!
اكبر اعلمی: كوروش يكی از ۱۲۴۰۰۰ پيامبر الهی است!حتمن آنلادينيز، بونو دئيه‌ن كيمسه "اكبر عالمی"دير!
Sunday, April 29, 2007
Weblog نئجه یازیلار؟!
بو وئبلاقدا آنا توركجه‌ميز حاقدا يازماق ايسته‌يه‌نده ائيواز طاهانين بو سؤزو ياديما دوشور "... ديل اؤيره‌نمه‌ميش ديلچی اولور...". جانيم گيزيلده‌يير بو سؤزدن. آمما چوخ دا قورخولو اولماق دوغرو دگيل، اولا بيلمز يعنی. ايكی آی اؤنجه -توركييه‌لی ژورناليستلريندن بیری اولان علی سليم تونجر'ين بير يازی‌سيندان ايده آلاراق-حاضيرلاديغيم يازی‌نی، بوگون تيتره‌يه-تيتره‌يه بورايا قويورام:
"وئبلاق" كلمه‌سی اينگليزجه‌ده‌كی “web” و “log” كلمه‌لرينين بيرلشمه‌سيندن اولوشان زامانلا يايغينلاشميش و قيسالتيلميش آديدير. “web” ين سؤزلوك قارشيليغی "هؤرومجك تورو" آنلامينا گلر. آمما بو "تور"ون آرتيق هؤرومجكلرله ايليشگيسی ضعيفله‌شميش، اونلار اؤز تورلارينا يازيقلار كی، باشقا بير آد تاپماق زورونداديرلار! “log” ايسه كؤتوك آنلامينا گلر. گميلرين سئير دفترينه “log” دئييلير.
قوزئی آزربايجاندا ديل قورومو تاسيس اولسا دا، بللی دئييل نه زامان وئبلاق كلمه‌سی قولاقلارينا ده‌يه، و اونا بير قارشيليق اؤنه‌ره‌بيلسين! بوندان قورخورام وئبلاق قوزئی آزربايجاندا يايغينلاشينجا، بيز او دونيادان هم وئبلاق يازارلارين هم ده ديل قورومونون ايشلرينين نتيجه‌سينه نظاره ائدك! و او زاماناجاق وئبلاقين موددان دوشمه‌سی كسيندير!
هر حالدا بيز "وئبلاق"ا سؤزجوك باخيميندان ايلگی‌له‌نه‌جه‌ييك:
۱. "وئبلاق" آرتيق توركجه‌له‌شميش بير كلمه‌دير.
۲. آزربايجان توركجه‌سينين ان اؤنملی اؤزلليكلريندن، سؤزلرين يازيلديغی كيمی اوخونماسی و اوخوندوغو كيمی يازيلماسيدير. بونون ايستثناسی دا البتته چوخدور. ايكی و ايكی هئجادان چوخ اولوشان سؤزجوكلرين سونو خالق آغزيندا "خ" و غ" اولسا دا اونو "ق" يازاريق. بو يالنيز يازيدا قالير و بيز سؤزجوكلرين سونون "ق" اوخوموروق چوخو زامان. اؤرنه‌يين، "داياق" يازارايق، "داياخ" اوخوياريق. ﴿توركييه و آزربايجان توركجه‌سينده "ق"، "خ"، "ك" و "گ"نين عجايب داستانی وار!﴾.
آيريجا، بو دا وار كی، "وئبلاق" سؤزجويونو "وئبلاگ" يازماق يانليشدير. چونكو توركجه‌ده قالين "گ"ميز يوخدور! يعنی قالين اونلولرين آردينجا "گ" گلمز. ﴿يئنه استثنالار ديشيندا﴾.
۳. وئبلاق كلمه‌سينين دغولماسی‌يلا، طبيعی، يئنی سؤزجوكلرده اولوشدو... اينگليزجه‌ده‌كی، "Bogging" و ""Blogger" بونلارين ان اؤنه‌ملی و ايشلوی چوخ اولاندير.
يازی‌م يئنه چوخ اوزاندی، سس گلرسه آردينی توتاريق!
Thursday, April 26, 2007
طبيب سن اللـمه بنيم يارامی
عاشيق فقير
طبيب سن اللـمه بنيم يارامی
بنی بو درتلره سالانی گتير
قبول ائتمم بير گون اكسيك اولورسا
بندن بو عؤمرومو چالانی گتير
گيت آرا بول گتير ساچلارينی يول گتير
بير كور اولدو گؤرولويور اؤزومدن
نامه نامه اينيلييور سازيمدان
دونيايی وئرسه‌لر يوخدور گؤزومدن
ديلی بولبول قاش كمانی گتير
گيت آرا بول گتير ساچلارينی يول گتير
مرحمت ائت قارشی‌سيندا بيقمادان
خاطيرينی گؤنولونو ييقمادان
چابوق گتير جان بئدندن چيقمادان
فقيرين دردينه درمانی گتير
گيت آرا بول گتير ساچلارينی يول گتير
يوقسولون دردينه درمانی گتير
گيت آرا بول گتير ساچلارينی يول گتير
بندن بو عؤمرومو چالانی گتير
گيت آرا بول گتير ساچلارينی يول گتير
بونو ان گؤزل شکیلده اوخويانلارين بيری ايبراهيم تاتلی‌سس؛ آسليندا من بو كيشی‌دن هئچ خوشوم گلمز، آمما نئيله‌مك، بونون سسی باشقادير، تايی يوخدور سسی‌نين... .
Wednesday, April 25, 2007
آزربایجان و تورکییه تورکجه‌سینده فعللرین شرطی حالی
باشقا ديللرده نئچه كلمه ايله ،توركجه‌ميزده ايسه ساده‌جه بير اك ايله ايفاده اولان، جومله‌نين شرطی حالی، نه ايسه قوزئی آزربايجان رسمی يازی ديلينده، توركييه توركييه‌سينده قوللانيلانلا بيرآز فرقلی‌دير. توركييه‌ده چوخو زامان، فعلللرده زامان اكی‌ندن سونرا آرا وئرمه‌دن -سه، -سا شرط كيپی اكلری قوللانيلير. حال بو كی، آزربايجاندا، بعضی يازارلارين توركييه لهجه‌سی‌نين ائتگی‌سی ايله يازی‌لاريندا اوستده دئديگيميز قورالی پوزمالارينا باخماياراق، و ده بیر-ایکی زامانین دئدیکلریمه آیقیری اولمالارینی بير كنارا قويساق، بو قايدا يوخدور. يعنی بورادا شرطی كيپ اكی، فعلين ان سون اكی اولاراق گلر. بو، فعلين اوزانيلماسينا ندن اولور و گؤرونوم و آهنگ باخيميندان يازی‌نی بگنيلمز حالا گتيرير.
اؤرنه‌گين "گولمك" فعلی‌نين گئنيش زامانی شرطی، توركييه‌ده "گولرسه‌م، گولرسه‌ن، گولرسه، گولرسه‌ك، گولرسه‌نيز، گولرسه‌لر" يازيلسا دا آزربايجاندا بئله يازيلير "گولرم‌سه، گولرسن‌سه، گولرسه، گولريك‌سه، گولرسينيزسه، گولرلرسه".
» توركييه‌ده: فعل+زامان اكی+ شرط اكی+شخص اكی
» آزربايجاندا: فعل+زامان اكی+ شخص اكی+ شرط اكی
بير آيری اؤرنك اولاراق، "يازماق" فعلی‌نين "ميش‌لی" كئچكيش زامانی‌نين شرطی، توركييه‌ده "يازميش‌سام، يازميش‌سان، يازميش(تير)سا، يازميش‌ساق، يازميش‌سانيز،يازميش‌سالار"، آزربايجاندا ايسه "يازميشام‌سا، يازميش‌سان‌سا، يازميش(دير)سا، يازميشيق‌سا، يازميش‌سنينزسا، يازميش‌لارسا" يازيلير.
» توركييه‌ده: فعل+ميش+شرط اكی+شخص اكی
» آزربايجاندا: فعل+ميش+شخص اكی+شرط اكی
توركييه‌ده ايندی‌كی زامانی‌نين شرطی، "سؤيله‌مك" فعليندن، "سؤيلويورسام، سؤيلويورسان، سؤيلويورسا، سؤيلويورساق، سؤيلويورسانيز، سؤيلويورلارسا" يازيلير. آزربايجاندا ايسه "سؤيله‌ييرم‌سه، سؤيله‌ييرسن‌سه، سؤيله‌ييرسه، سؤيله‌ييريك‌سه، سؤيله‌ييرسينيزسه، سؤيله‌ييرلرسه" يازيلير.
» توركييه‌ده: فعل+زامان اكی+شرط اكی+ شخص اكی
» آزربايجاندا: فعل+زامان اكی+شخص اكی+شرط اكی
اوستده گؤردوگونوز كيمی، بو ايكی لهجه‌ده (آزربايجاندا رسمی ديلده يعنی)، شرط و شخص اكلری‌نين يئرلری دگيشير.
شخصن من يوخاری‌دا گتيرديگيم ندنلره گؤره توركييه‌نين طرزی‌نی قبول ائدیرم و ائله بونا گؤره يازاندا اونا رعايت ائدرم (*). ساوادسیز اولدوغوما گؤره يانيليرسام منه اؤگردين!
Saturday, April 21, 2007
آرقو نه‌دیر؟/ دانیشما دیلی!
بلكه ده باشلانغيج‌دا يازماق‌ليغيم گركن باشلانعيج!:
آرقو، بللی بير كسيمين، گئنلليكله ده بللی بير مسلكدن اولان اينسانلارين اؤز آرالاريندا اولوشدوروب دانيشديقلاری، بو ندنله اورتاق ديلی دانيشان ديگر ايسانلارين آنلايانماديغی اؤزل ديله آرقو (آلمانجا: argot ،gaunesprache؛ فرانسيزجا: argot؛ اينگيلزجه: slang و فارسجا: زبان عاميانه يا زبان مخفی.) آدی وئريلر.
ياپی (ساختار) باخيميندان ايچيندن چيخديغی اورتاق ديلدن فرقلی اولمايان آرقو دا، هر ديل تكين، سوركلی اولاراق دگيشر، گليشر. كيمی سؤزجوكلری اؤلر، توپلومسال گليشمه‌لره گؤره يئنی سؤزجوكلر قازانار.
آرقو سؤزجوكلر، اورتاق ديلين يا دا بير يابانچی ديلين سؤزجوكلرينه اؤزل آنلاملار يوكله‌يه‌رك، يابانچی ديلدن آلينان بعضی سؤزجوكلرين ياپی‌سينی بيلينجلی اولاراق بوزاراق الده ائديلر.
آرقو، سانيلديغی‌نين ترسينه، آنلام دگيشيمی‌نين گوجلو اولدوغو، نوكته‌لی، ائتگی‌لی بير ديلدير. او قدر كی، آرقو سؤزجوكلر زامانلا ديلين سؤز وارليغينا دا گيرر، اولوسجا قوللانيلار. اؤرنه‌گين اوموزلاماق (آليب آپارماق)، بوشلاماق (وازكئچمك، پئشينی بوراخماق)، يووارلاماق (بير شئی يئمك)، قيرماق (اوخولدان قاچماق)، اينك (چوخ چاليشان اولماق) و ... توركييه توركجه‌سينده، بارا قويماق (قاف ياپماق)، پاتلاماق (آشيری شولوقلوق ائدمك) و (۱، ۲، ۳، ۴) آزربايجان لهجه‌سينده، تئهراندا دانيشيلان فارسجا لهجه‌سينده، بعضن توركجه سؤزلر، اؤرنه‌گين، قورخيدن (قورخماق)، قولاق (هئيكل‌لی و ...)، تئهران ۵۱ (كارمند) كيمی سؤزلر آرقودان ديلللره كئچميشدير.
» توركييه لهجه‌سينده آرقو
» آرقو اوچون دوزه‌لميش ويكی
Friday, April 20, 2007
تورکجه: ذکاء
توركجه، سون ايللرده دونيا اوزرينده ان چوخ آراشديرما ياپيلان ديللردن بيری‌دير. توركجه‌نين قيرامر ياپی‌سينين (ساختاری‌نين) منطيقه اويغونلوغو، ديلين ازبر مئتودو ايله دگيل، منطيق يورودوله‌رك اؤگرنيلمه‌سی بيليم آداملارينی توركجه‌نين مكمل‌ليگی قونوسوندا حئييرته دوشورمكده‌دير.
آمئريكادا، ويسكانسين يونيوئرسيته‌سينده گؤره‌و ياپان پرفسور "كمال كارپات" آمئريكادا ديل بيليم ايله ايلگی‌لی بؤلومو بولونان بوتون يونيوئرسيته‌لرده توركجه‌يه بؤيوك اؤنه‌م وئريلديگينی، قيراماتيكال ياپی‌سينين بؤيوك بير حئيرت و بگنی (ذوق) ايله اينجه‌له‌نديگينی و بير ديلين نه‌جور بو قدر ساغلام بير منطيقه، مكملييته صاحيب اولابيله‌جگی دوشونجه‌سی‌نين توركلره و توركجه‌يه قارشی بير حئيرانليق (يانی سيرا قيسقانجليق) اويانديرديغينی بليرتير.
بو ايلگی و حئيرانليق يالنيزجا آمئريكايا مخصوص دگيل. آوروپادا دا توركجه خصوصوندا جدی چاليشمالار وار. كئچميش ايللرده اوچ ياشينا قدر اولان اوشاقلار اوزرينده ياپيلان بير آراشديرمادا آنا ديلی توركجه اولان اوشاقلاردا، بو ياش قروپوندا ديگر ميللتلرين اوشاقلارينا گؤره ذكا سويه‌سی، قاوراييش (ادراك) قابليتی اولاراق داها اؤنده اولدوقلاری تثبيت ائديلميشدی. اوشاغين گليشيمينده (بؤيومه‌سينده) ايلك اوچ ياشين اؤنمی، اوشاغين حاياتی بويونجا گئده‌جگی مسافتين اؤنه‌ملی بير قيسمينی بو دؤنه‌مده آلديغی گؤز اؤنونده بولوندورولدوغو زامان بو دورومون حقيقتن بير آوانتاژ اولدوغونو دوشونه‌بيلريك.
بو اوشاقلارين آنالارينين گئنلليكله كولتور سويه‌سينين دوشوك اولماسی، اوخوما آليشقانليغی‌نين اولماماسی ايسه اوشاقلارين اوچ ياشينا قدر الده ائتديكلری ايرلی‌له‌مه سورعتی‌نی سونراكی ايللرده گؤسترمه‌مه‌سينه سبب اولان ائتكنلردير. داها سونرا ياپيلان چاليشمالاردا تورك اوشاقلارینين ذكا آچی‌سيندان ايلك ايللرده گئتديكلری مسافه‌ده ان اؤنه‌ملی فاكتورون ديل اولدوغو قناعتينه واريلير (يئتيشيلير).
International Association for he Study of Child Language (اولوسلار آراسی اوشاق ديلی آراشديرمالاری درنگی) آدلی قورولوشون آلمانيانين باش‌كندی برلينده ياپيلان اونونجو كونگره‌سينده، تورك اوشاقلارینين ۲، ان گئچ ۳ ياشينا قدر اؤز ديللرينی ديل بيلگی‌سی قوراللارينی دا يئرلی يئرينده قوللاناراق مكمل بيچيمده قوللانديقلارينی اثباتلايير. بو قابليت آلمان اوشاقلاريندا ۵، عربلرده ۱۲ ياشينا قدر اوزانابيلر.
ديل بيليمی پرفسورو Klan Delius، تورك ديلينين قولای اؤگرنيلديگينی بليرته‌رك، توركجه‌نين شخص و زامان بليرله‌ين اكلری دوزنلی و سيراميك داشلاری‌نين يان يانا دوزولمه‌سی تكين تثبيتينی ياپير. يئنه بيليم آداملاری‌نين اولاشديغی (يئتيشديگی) بير ديگر سونوج، توركجه‌نين ازبرله‌نه‌رك دگيل منطيق يولويلا اؤگرنيله‌ن بير ديل اولماسيندان دولايی تورك اوشاقلاريندا گونلوك حاياتدا گركلی پراتيك (عملی) ذكا قازانيمی دا ديگرلرينه اورانلا (درصدله) داها اؤنده.
و بو آراشديرما سونوجلاری آوروپا اؤلكه‌لرينده توركلرله ائولی آوروپالی آنالاردا چوجوغونا توركجه اؤگرتمه و ائوده توركجه قوللانما ايسته‌گينی تشويق ائدير. بو ايستك و آرتيق چاليشماق ايله آنا بير آوانتاژ داها الده ائدير. چونكو، قوراللی بير ديل اولان توركجه بيلينجلی و ياخشی اؤگرنيلديگی تقديرده ديگر ديللری ده داها قولای و قيسا زاماندا اؤگرنمه يئته‌نه‌گينی قازانديرير.
بيزلر هئچ بير منطيقلی ايضاحی اولمايان اسگيك بير توجيه‌له باشقا ديل و كولتورلرين قوجاغينا باليقلاما آتلاييب اؤزوموزو ايتيره‌ركن بيزده مؤوجود دگرلری بير گون باشقا ائللرده گؤره‌رسك هئچ ده شاشيرمامالی.
نه قدر اهميت وئريرسينيز بيلميرم، آما توركجه‌نی قوللانان اينسانلار اولاراق اوشاقلاريميز دوغوشدان شانسلی، ديليميزين قوراللارينی داها ياخشی اؤگرنرك، اويدوروقجا (قوندارما) و بنزری بير پارا شخصلرين اؤز كيفی یؤنله‌نديرمه‌لرينه قاپيلماياراق؛ قازانيلميش موشترك آنلاشما واسيطه‌ميز اولان كلمه‌لری فدا ائتمه‌يه‌رك؛ اوخوياراق بيلگی و كولتوروموزو گئنيشله‌ته‌رك دوغوشدان گلن بو آوانتاژلاری قطع‌به‌قطع آرتيرماق بيزيم اليميزده.
اوشاقلاريميز غئيرت و فداكارليغين هر تورلوسونه دگمز می؟...
» يازار: دوكتور نازلی رعنا گوره‌ل
» قايناق: آناديليم
