دئييم: آدام بوغازينا ته‌ت دئيه‌ر.
آنلام: پولونو يئرسيزجه آنجاق و يا داها چوخ بوغازينا خرجله‌يه‌نه دئيه‌رلر. بير باشقا آنلامدا، تئز كئچن و يا ظاهری خرجلردن اؤرنه‌گين، يئمك، پالتار و ... وازكئچمك گركه‌ن زامان ايشله‌درلر.
آچيقلاما: "ته‌ت" سؤزو، نه تورك ديل قورومور سؤزلوگونده، نه ده آزربايجان سؤزلوكلرينده (من بيله‌لی!) يوخدور. اولا بيلر بو سؤزجوك "ديلسيز" و يا "سوس!" آنلاميندا اولان "تات" سؤزونون دگيشيلميشی‌دير.
یؤره: سولدوز.
قايناق: م. ز. ۷۰-۷۵ ياشيندا، قادين.
دئييم: ائلدن ديشقاری ايش گؤرمك (آغيزلاردا: ائلدن تيشقاری (و ديشقاری) ايش گؤرمك).
آنلام: ائلين دبلری و عنعنه‌لری و يا عرفونا اويمايان ياوا ايش گؤرمه"ه دئيه‌رلر.
یؤره: سولدوز.
قايناق: ا. ۴۰-۴۲ ياشيندا، قادين.
(نوت: بو دئييمی اؤنجه‌لر، سئيد حئيدر بايات بی، وئبلاقلاريندا يازميشديلار؛ آمما اوندان بير-ايكی آی سونرا من بو سؤزو آنامدان ائشيتديم.)
Sunday, April 15, 2007
ته‌ت نه‌دیر؟!/ دانیشما دیلی (۴)
Wednesday, April 11, 2007
تورکجه وئبلاقلار فیدئری
توركجه آكتيو وئبلاقلاری بير آرايا توپلاما بير موددتدی مساله‌م اولموشدو. يعنی ائله بير سيته كی، وئبلاقلارين فيد آدرئسلرينی اونا وئرمك‌له، اونلار گونجل‌له‌شينجه يئنی يازيلارين او سيته‌ده گؤستريلمه‌سی. ايشلوی سايی‌سيز چوخ اولا بيلر؛ توركجه وئبلاقلارا ان قولای شكيلده اه‌ريشمه، يئنی وئبلاقلاری تانيتديرما و وئبلاقلارين گليشمه‌سی و ... نه‌يسه بو سيته هله مكمل‌له‌شمه‌ميشدير. تانی‌ديغيم ۶۰ آكتيو وئبلاقين فيدينی آرتديرديم سيته‌يه ايندی‌ليك. بونلارين ۳۴ دنه‌سی سايين مئهران باهاری بييين وئبلاقلاری‌دير!
توركجه وئبلاق يازيرسانيز و يا تانی‌ييرسانيز لوطفن آدرئسينزی (فيد آدرئس اولارسا داها ياخشی!) منيم پوست‌قوتوما گؤندرين. و ده سیته‌نین بئتا آشاماسینی بگندی‌يسه‌نيز، باغلانتی‌سينی وئبلاقينيزا قويسانيز و اونو دوستلارينيزا تانيتديرسانيز چوخ ممنون اولاريق.
» تورکجه وئبلاقلار فیدئری
یازیق فیلتئرچی!
دوستلاردان ريجا ائدرديك، يازغی‌لارينا باشليق سئچنده فيلتئرچی قارداشی نظرده آلسينلار، و خالقين جاوانی جنت يولوندان آزماسين دئيه هر تورلو شنيع كلمه‌لرين يازی‌دا اولماماسينا دقت ائتسينلر. يازيق "فيلترينگ هوشمند" هاردان بيلسين، "قوجا توركون دوشدوگو درد يامان هئی"، او فارسلارين كؤتو كلمه‌سينه هئچ ربطی يوخدور آخی؟!
Sunday, April 8, 2007
دانیشما دیلی (3)
اؤنجه‌كی "دانيشما ديلی" ينده مئهران باهاری بيين يوروملاريندان:
بيلميرم يازاجاغيم كلمه ده بو قايدايلا اويغون‌دور يا يوخ. سولدوزدا سيرايلا اوينانان اويونلاردا، بيرئی‌لر بئله سيرالانير: "پانج"، "پانج يا پاش‌دالی" و سونونجو اولانی "زيرريق" (زيرليق اولمالی‌دير؟) آدلانديريرلار.
قاغا (qağa): كيشی‌لر بيربيرلرينی خطاب ائدنده ايشله‌درلر. توركييه توركجه‌سينده abi كلمه‌سی تكين، كی ağabəyين قيساتيلميشی‌دير، "غ" سسينين ضعيف اولدوغونا گؤره "آ" سسی اوزانيلير. "كاكا" ايله ايلشگی‌سی وار می؟ "اه‌ده" و "اه‌يه" ده تقريبن عئينی آنلامدا ايشله‌ديلر.
پرت (pərt): اوزگون، حيرصلی و عصبی اولما بير حالت‌دير.
خورت (xort): اينگيليزجه volume آنلاميندا. مثلن: تئلئويزيونون خورتو يا چيراغين خورتو.
ايلگی‌لی يازيلار: دانيشما ديلی (۱)
دانيشما ديلی (۲)
Thursday, April 5, 2007
تورکچه دیگ حضورونوزدا!
ديگ، اينتئرنئت قوللانيجی‌لار و وئبلاق يازارلارين ان ماراق‌چكن سيته‌لرين بيری‌دير. وبده گزيركن بو سيته‌نين توركجه‌سی‌نی گؤردوم. اوی‌لا. (اوی‌لاماق توركچه‌ده سس و رأی وئرمك آنلاميندادير.)
ديگ/اوی‌لا نه‌دير و نه جور ايشله‌ر؟
توركجه وئبلاقلاردان و سيته‌نين حاققيندا بؤلوموندن قيساجيق اولاراق: ايتئرنئت قوللانيجی‌لاری بگنديكلری يازی‌نی/خبری/سيته‌نی سيته‌يه گؤندريرلر. گؤندری ال‌به‌هه بكله‌ينلر قيسميندا گؤرونه‌ر اولور. اگر قوللانيجی‌لار طرفيندن يئترينجه اوی‌لانيرسا، آنا صحيفه‌يه ترفيع ائدر. دئمك بو، قوللانيجی‌لارين گليشديرديگی بير ايچريك سيته‌دير.
اگر فارسجا وب عالمينده ده گزن‌لردن‌سه‌نيز، سون زامانلار آچيلميش اولان بالاترين سيته‌سينی ده گؤروبسونوز. اوی‌لا سيته‌سی آزربايجان و ايران توركلرينه عايد اولماسا دا، بيزيم‌چون چوخ خارقه بير سيته اولاجاغينی دوشونورم. اؤزلليكله ديگ كيمی بير سيته‌نين توركجه‌سی، توركجه قايناقلارين بير آرايا توپلانماسی آچی‌سيندان اؤنه‌ملی بير اولايدير.
» اوی‌لا
» اوی‌لانين وئبلاقی
Wednesday, April 4, 2007
قیسا قیسا
» فيدرئيدر: تزه‌ليكده و مرت اولاش'ين "بلوق‌يازارلاری" توپلولوق شبكه‌سی طريقی‌يله، ايندی‌يه‌دك گؤردوگوم و گزديگيم ان گؤزل "فيد" اوخويوجو سيته‌سی‌يله (گوگل ريدئر'ی فاكتور توتاندان سونرا!) تانيش اولدوم. توم فيد اوخويوجو سيته‌لر كيمی بو سيته‌ده اويه اولدوقدان سونرا، سيزين اوچون بير اؤزل صحيفه وئريلير و سيز اؤز فيد آدرسلرينيزی اورادا ايمپورت ائتديكدن سونرا سيزين اوخودوغونوز وئبلاقلار و سيته‌لرين باشليقلاری بير صحبفه‌ده توپلانير. ماراقلی‌سی بودور كی، سيته‌نين اؤزل وئبلاقیندا يازيلديغينا گؤره توركلر بو سيته‌نی قاسيرغالاندیرميشلار! اونوتمامیشدان، بو منیم قیریق صحیفه‌م، بو دا تورک بلوق‌یازارلار صحیفه‌سی.
» تورك‌دونياسی، سئيدحئيدر بيات'ي وئبلاق آليشقانی آدلانديرميشلار. بونا قاتیلیرکن ايسته‌رديم بونو دئيه‌م: حئيدر بيات بی ياواش-ياواش تورك وئبلاقچيليق اولگوسو اولماقلا برابر يازيلاری ياپی باخيميندان "توركجه وئبلاق ايچه‌ريگی" نمونه‌سين اولوشدورور. بیر کلمه‌ده، آلمایولو وئبلاقی‌نین یازی‌لاری "تورکجه وئبلاق یازی‌سی نه‌جور اولار؟" سوروسونا ان یاخشی شکیلده جاواب وئریر. (سؤزوموز البتته، وئبلاقدان آرتيق بلوق-سيته بير صحيفه اولوشدورماقدا منجه.)
Tuesday, April 3, 2007
دانیشما دیلی (2)
خاپانماق (xapanmaq): ياديما گلمير نه زامان، فقط بيليرم بونو ائشيده‌نده هله توركجه ساواديم صيفير دئييله‌بيله‌جك قدر آزيدی. قوهولارين بيری، بير شنليك تؤره‌نينه گلمه‌ميشدی؛ بير جانی ساغ اولموش دئدی،"او كی خاپانيب ائوه!". بوتون توپلانتيلاردان قاچان و ائشيگه چوخ آز چيخان بيرسيدير دئمك ايسته‌ييردی، او.
"قاپانماق" اولمالی‌دير سانيرام؛ "قاپی"، "قاپاق" و ... همين كؤكدن يازی ديلی كيمی تلفظ اولونور. آسليندا توركجه‌ده "ق" و "خ" سسلری بير سس‌ايميشلر و سونرالار كلمه‌نين باشيندا، اورتاسيندا و سونوندا بولونماسينا و باشقا ندنلره گؤره بيزيم توركجه‌ده ايكی سسه دؤنموشدور(یانیلماسام!)؛ و بو کؤکدن يالنيز بو كلمه‌ده "خ" سسی يعنی "خاپانماق" قالميشدير.
ديشت (dişt): كؤكونو بيلميرم، آمما ائشيده‌نده "درست" سؤزو ياديما دوشور. ايندی "ديشت دور" و "ديشت اوتور" تركيبلرينده ايشله‌نيلير. (مئهران باهاری بی اؤز یوروملاریندا بو سؤزون اصلینی "دینج" بیلیرلر.)
مئره‌ت (merət): بونون كؤكونو بير توركجه ساوادی اولمايان كيشيدن سوردوم. عربجه "ميراث" كلمه‌سی‌يله ايلگی‌لی اولدوغونو سؤيله‌دی. آتماجا كيمی بير آنلامی وار. بير ده، توركييه‌ده ده قوللانيلير.
اؤرنك: "بو مئره‌ت وئبلاق نه‌دير كی هامی آليشقانی اولوب؟!"
سایین مئهران باهاری (۱ و ۲) و آیدن ک بیلرین یوروملاری یازی‌دان مکمل ایضاح‌لاری وار، تشککورلر و ساغ اولون. و اوخومانیزی توصیه ائدیرم.
ايلگی‌لی يازيلار: دانيشما ديلی (۱)
